Manuscript­beoordeling

De beoordeling hangt aan het werk, niet aan de titel – daar leeft het redactieproces toch al: de manier waarop het manuscript binnenkwam, de redacteur, begin en einde van de beoordelingstermijn, retourporto, interne beoordeling. Het tabblad “AI-beoordeling” zit in de detailweergave van het werk en is de machinale voorfase van precies wat de redactie daar vandaag met de hand vastlegt.

De tweede ingang is de inzendingenlijst. Die toont alle beoordelingen van het huis met titel en auteur, ontvangst, redacteur, beoordelingstermijn, status, advies, totaalwaarde, beste profiel, niveau, omvang en kosten. Vier kerncijfers staan erboven: openstaande inzendingen en hoeveel daarvan nog geen redacteur hebben, beoordelingen in bewerking en hoeveel daarvan volledige rapporten zijn, termijnen in de komende zeven dagen en wat op de uitgeefvergadering wacht. Een verstreken beoordelingstermijn staat rood in de regel. Eén klik leidt naar het werk, niet naar een tweede detailmasker – het resultaat heeft precies één plek.

Een beoordeling begint met vier gegevens. Het manuscript komt als bestand binnen – PDF, DOCX, DOC, RTF of TXT, tot 200 MB – of uit de mediatheek, als het document al bij het werk ligt. Dan de uitgeefprofielen waartegen wordt getoetst, voorgevuld met het standaardprofiel. Dan de omvang: een snelle check op een tekstproef of een volledig rapport over de hele tekst, elk met heldere taal over grondslag, duur en geschatte kosten. En tot slot de analysetaal en de toestemming – één vinkje waarop de naam van de aanbieder staat. Zonder vinkje wordt niets overgedragen en niets gestart. Voor de start noemt het masker de vastgestelde omvang in woorden en hoofdstukken; de kostenschatting verandert met elk extra profiel. De run werkt op de achtergrond met voortgang en staptekst, het masker mag dicht.

Het resultaat van de snelle check begint met de adviesband: aannemen, bekijken of afwijzen, een totaalwaarde van 0 tot 100, de onderbouwing en de mededeling bij welk profiel het manuscript het beste past. Daaronder zeven dimensies – hook en opening, stijl, leesprikkel, spanning, personages, aannemelijkheid en passendheid bij de lijst – als sterren, balken en radar, elk uitklapbaar met “Wat meet dit?” en de onderbouwing. Zes kaarten vatten inhoud en opening, setting en context, het formele, doelgroep en markt, kwaliteit en risico's en het verkoopargument samen, tot en met de pitch in zeven woorden. De spanningscurve loopt over het verloop van het manuscript, met gemiddelde, hoogste waarde en het aandeel boven de zes.

Het volledige rapport vult hetzelfde record aan met vijf onderdelen. Beslissing: overzicht, stuk voor de uitgeefvergadering en rapport in langere vorm. Inhoud en dramaturgie: samenvattingen in vier lengtes – één zin, één alinea, één pagina, per hoofdstuk –, plot en dramaturgie met story arc en structuur, de personages met rol, doel, conflict, ontwikkeling en optredens, plus een manuscriptbijbel met plaatsen, tijdlijn, motieven, begrippen en continuïteitscontrole. Stijl en genre: tekstfragmenten met citaat en uitleg, leesprikkelindex, hoofdstukanalyses, trage passages en afbreekrisico's, plus de stijlröntgenfoto. Markt en passendheid: de ranglijst van de profielen, leesniveau en genreconventies. Redactie en productie: de opmerkingen, de geschatte totale inspanning en de volgende stappen. Mislukt een enkele analysestap, dan zegt het betrokken blok dat – de overige waarden blijven staan.

De passendheid is drietrapsgewijs. Profielen die afvallen op de taal, het omvangkader of een uitgesloten thema worden zonder modelrun uitgesorteerd en blijven met onderbouwing zichtbaar – dat is al de helft van de afwijzing. De overige krijgen een grove passendheid met waarde en kort oordeel, en wie het preciezer wil weten, vraagt de fijne passendheid voor één profiel aan. Die start nooit van zichzelf, omdat zij het sterke model kost. Onder de ranglijst staat hoeveel profielen zijn getoetst en hoeveel zijn uitgesloten; niet getoetste profielen worden benoemd in plaats van weggelaten.

De redactionele opmerkingen zijn het deel waarmee verder wordt gewerkt: één lijst voor opmerkingen, aanpassingen, sterke punten, risico's en gevoeligheden, gesorteerd op prioriteit van kritiek tot laag, per regel met categorie, vindplaats, citaat, onderbouwing, geschatte inspanning en betrouwbaarheid. Elke regel wordt afgevinkt, verworpen of weer geopend, met persoon en tijdstip. Via een dialoog gaan advies, passendheid, openstaande opmerkingen, sterke punten en kerncijfers naar de interne beoordeling van het werk – met een cijfer op de bestaande schaal van 1 tot 6, voorgevuld en vrij te wijzigen, met bronvermelding en tekstvoorbeeld. Daarna is de tekst in het werk gewoon redactioneel werk.

Meerdere runs staan als versies naast elkaar: “Volledig rapport aanvragen” bouwt de bestaande snelle check uit, “Opnieuw beoordelen” start een nieuwe run, ook met een ander profiel of een ander model. In de voettekst van elk resultaat staan het model, de promptversie, de analysedatum en de kosten van de run. En elk document dat de module maakt, draagt dezelfde zin: een AI-ondersteund hulpmiddel bij de beslissing, dat het lezen niet vervangt.